در روزگاری که دشمنان چشم طمع به عزت و امنیت ملت ایران دوختهاند و شرایط جنگی یا بحرانهای مشابه بر کشور سایه میاندازد، بیش از هر زمان دیگر به انسجام ملی و توجه به نسل آیندهساز نیاز داریم. امروز، حدود ۱۷ میلیون دانشآموز ما نهتنها سرمایههای فردای ایران هستند، بلکه در همین امروز نیز میتوانند نقشآفرینانی فعال در میدان جهاد، همت، خودباوری و خدمت به وطن باشند.
تجربه دفاع مقدس نشان داده که مدرسه و معلم میتوانند سنگر تربیت نسل مقاوم و مؤمن باشند. با این حال، جنگ امروز در شکلها و عرصههای نوین رخ میدهد و برنامهریزی برای آن نیازمند ایدههای تازه، متناسب با اقتضائات روز و مبتنی بر فرصتهای تربیتی و هویتی است. این فرصتها میتوانند تقویت ایمان، شجاعت، وطندوستی و مسئولیتپذیری را در دل نوجوانان و کودکان نهادینه کنند، اما در عین حال چالشهایی نیز به همراه دارند که باید برای آنها راهکار داشت.
به همین منظور، بیتالغزل – بستر نظرخواهی جمعی فعالان تعلیموتربیت – فراخوانی ملی برای جمعآوری ایدهها و راهکارهای عملی از معلمان، والدین، مدیران مدارس، پژوهشگران، فعالان فرهنگی و حتی خود دانشآموزان منتشر کرد. در این فراخوان، بیش از ۳۰۰ ایده از صدها نفر از سراسر کشور گردآوری شد تا به متولیان امر منتقل و در مسیر تصمیمسازیهای کلان استفاده شود.
امروز، بسته پیشرو خلاصهای از این ایدههاست؛ حاصل اندیشه جمعی ۲۷۹ نفر از مردان و زنانی که دل در گرو تربیت نسل مؤمن و مقاوم ایران اسلامی دارند. امیدوارم مطالعه این بسته، الهامبخش برنامهها و اقدامات عملی در مدارس، خانوادهها و نهادهای مسئول باشد.
در این خلاصه با توجه به ماهیت انجمن معلم صرفا به تبیین ایدههایی حول محور نقش معلمان، مربیان و مدیران مدارس خواهیم پرداخت. دریافت فایل کامل: گزارش فراخوان ایده_پردازی جنگ و تربیت.pdf (1.9 مگابایت)
حوزه روانی: ایده دفترچه امید. مثلا: هر روز یک جمله امید از دانشآموزان
حوزه فرهنگی: ایده قصهگویی مقاومت. مثلا: باآفرینی زندگی شهید نوجوان
حوزه هنری: ایده طراحی پرچم وطن. مثلا: با الهام از نشانههای ملی
حوزه اجتماعی: ایده بستههای کمکرسانی. مثلا: دانشآموزان برای کودکان جنگزده
حوزه آموزشی: ایده تحلیل یک خبر دروغ. مثلا: آموزش سواد رسانهای در زنگ فارسی
معلمان و مدیران در وهله اول آرامشبخش دانش آموزان هستند و با ایجاد روحیه آرام میتوانند با
روایتگری به تبیین ابعاد مختلف جنگ بپردازند و آموزش های لازم را هم ارائه دهند. معلمان و مدیران
به عنوان الگوی عملی دانش آموزان با حفظ خونسردی و ارتقای آگاهی و باور خود می توانند باورها و
اعتقادات دینی و مذهبی دانش آموزان را ارتقا ببخشند.
ایدههایی برای فرصت های تربیتی ناشی از تجربه جنگ برای کودکان و نوجوانان:
• تقویت روحیه همدلی و کمک به همنوع: طراحی پروژه های مدرسه ای برای کمک به کودکان
دیده از جنگ (مثلا نوشتن نامه، تهیه بسته های محبت)
• آموزش مقاومت از دل تجربه جنگ: تولید محتوای آموزشی با رویکرد “چرا باید مقاومت کنیم؟”
با بهره گیری از روایتهای واقعی کودکان درگیر جنگ.
• تقویت تابآوری روانی: برگزاری کارگاههای مهارتهای زندگی، مدیریت استرس، و گفتوگوی
گروهی درباره احساسات دانش آموزان نسبت به اخبار جنگ.
• باشگاه دانش آموزی: ایجاد گروههایی برای جمعآوری پیامهای دانش آموزان، طراحی کمپینهای
مجازی یا نمایشگاههای هنری در مدارس و مکان های عمومی از آثار دانش آموزان.
• رسانه سازی دانش آموزی: آموزش تولید پادکست، کلیپ یا نشریه توسط دانش آموزان برای
بازتاب نگاه کودکانه اما عمیق به جنگ و پیامدهای آن.
• فعالیت های همدلی منطقه ای: برگزاری برنامه هایی بین مدارس مناطق امن و مناطق آسیب دیده
برای تقویت همدلی.
پویش «روایت امید»
دانش آموزان با تولید دل نوشته، نقاشی، ویدئوهای کوتاه و پادکست هایی با موضوع «امید در روزهای
سخت» میتوانند در ساخت گفتمان مقاومت مدنی و روحیه بخش سهیم باشند.
آگاهسازی و تقویت دانش آموزان در خصوص مهارت جرأت ورزی و مهارت همدلی در خصوص مسائل جنگ و حوادثِ به وجود آمده.
انسان موجودیست منعطف که قادر است خود را با شرایط و پیامدهای غیرقابل پیشبینی تطبیق داده و
وفق دهد، اما به هر صورت نیازمند آموزش هاییست در جهت مدیریت بحران به صورتی منطقی و آگاهانه. چه بهتر که ما به عنوان معلمان گاهی به زنگ ورزش بچهها اکتفا نکرده و حتما ایجاد محیطهایی با توجه به امکانات هر مدرسه، دانش آموزان را در فضاهایی شبیه سازی شده با شرایط بحرانی مثل زلزله، سیل، جنگ و قحطی آماده کنیم و اکتفا به زنگ زلزله و مطالب صرفا غیرعملی نکنیم. همدلی و همیاری و همدردی و آموزش کمکهای اولیه به صورت عملی در واحدهای درسی گنجانده شود. ساعات بحث آزاد و آموزش از طریق فیلم در کلاس، شناخت نسبت به مدیریت بحران از طریق نمایش و بازی بسیار مؤثرتر از دروس تئوری در کلاس هستند.
نقش معلمان در تقویت هویت ملی دانش آموزان در شرایط بحرانی جنگ
در واپسین لحظات تاریخ هر ملت، گاه بادی سهمگین می وزد و اینک، ایران سربلند از آزمون دشواری
عبور می کند. جنگی نابرابر و هجمهای بیوقفه بر جان و روان ایرانیان. در چنین روزگاری، مدرسه دیگر تنها مکانی برای آموزش دروس نیست، بلکه آوردگاهی است برای ساختن سنگرهای هویت و امید.
۱. ایجاد فضای همدلانه و امن در کلاس و گروههای درسی
معلم، پناه دانشآموزان خسته از اخبار جنگ است. با مهربانی، همدلی و گوش دادن فعال، میتواند
فضای گفتوگو و تبادل احساسات را فراهم سازد تا کودکان و نوجوانان احساس امنیت و تعلق بیشتری
به میهن خود پیدا کنند.
۲. بازخوانی روایتهای معنوی، حماسی و ملی
در کلاسهای درس و گروههای درسی به نقل داستانهای رشادت پیشینیان، حماسههای ایرانی، و
بازآفرینی روزهای وحدت و فداکاری، روح غرور ملی را در دانشآموزان زنده کنیم. معلمان میتوانند
بخشهایی از شاهنامه، سرگذشت شهدای معاصر و شخصیتهای الهامبخش را در برنامه آموزشی
بگنجانند.
۳. آموزش سواد رسانه ای و تحلیل رویدادها
در هنگامه شایعه و اخبار متناقض، معلم وظیفه دارد تفکر انتقادی را در دانش آموزان تقویت کند؛
ایشان را به جستن حقیقت، پرهیز از شتاب در قضاوت و تحلیل منابع خبری دعوت نماید تا قربانی
تفرقه افکنی رسانه های دشمن نشوند.
۴. الگوسازی از همبستگی و کار جمعی
تشویق دانشآموزان به مشارکت در کارهای گروهی، فعالیتهای داوطلبانه و پروژه های مشترک، نه تنها
وحدت و انسجام اجتماعی را تقویت می کند، بلکه آنها را به آیندهای روشنتر امیدوار میسازد.
۵. پیوند مفاهیم درس ها با هویت ایرانی
معلم تاریخ میتواند مفاهیم کتاب را با رخدادهای روز کشور گره بزند؛ به دانشآموزان نشان دهد که
ریشههای آنان در خاک این سرزمین کهن چگونه نمایان و سترگ است و هرکدام چون حلقهای به زنجیره
هویت ملی میپیوندند.
۶. تشویق به ابراز احساسات و نگارش خاطرات
از دانشآموزان خواسته شود احساسات، ترس ها، امیدها و رؤیاهای خویش را بنویسند؛ نگارش خاطرات
خود از این روزهای تاریخی، نه تنها تسکین دهنده روان آنان است، بلکه گنجینهای ارزشمند برای آینده ایران خواهد بود.
۷. احترام به تنوع و اتحاد در سایه تفاوتها
تأکید بر این نکته که ایرانی بودن فراتر از زبان، قوم یا مذهب است. معلم با ترویج روح همزیستی و
احترام به تفاوتها، بذر وحدت را در دل دانشآموزان میکارد.
در مجموع، معلم امروز سربازیست بی سنگر، پاسدار هویت ملی در جبهه دانایی. رسالت او، فراتر از
تدریس، ساختن دژ مستحکم هویت و انسجام در وجود آیندهسازان ایران است؛ تا در تندباد تحوالت،
ریشه در خاک وطن بدوانند و شاخه های امیدشان، به آسمان عزت و شکوه برخیزد.
آموزش کمک های اولیه و روانشناسی در حفظ خونسردی برای دانشآموزان و اولیا هنگام بروز جنگ در
سال تحصیلی توسط افراد مجرب
فرصت های تربیتی در زمان جنگ
۱. آموزش مهارتهای زندگی: شرایط جنگ می تواند فرصتی برای آموزش مهارت های بقا، حل مسئله و
تابآوری باشد.
۲. تقویت همبستگی اجتماعی: ایجاد حس همکاری و همدلی در بین دانش آموزان.
۳. آموزش ارزش های انسانی: تأکید بر مقاومت، دفاع از مظلوم و ارزش های انسانی.
۴. یادگیری تطبیقی: توسعه روش های آموزشی خلاقانه در شرایط محدود.
راهکارهای عملی برای معلمان
۱. ایجاد محیط امن روانی: استفاده از روش های روان شناسی برای کاهش استرس و اضطراب
دانش آموزان.
۲. برنامهریزی آموزشی منعطف: طراحی برنامه هایی که با شرایط متغیر جنگ سازگار با شد.
۳. استفاده از منابع موجود: بهرهبرداری از محیط اطراف به عنوان منبع یادگیری.
۴. تربیت هویتی: آموزش مسئولیت پذیری اجتماعی و نقش آفرینی دانش آموزان.
۵. مستندسازی تجربیات: تشویق دانش آموزان به ثبت تجربیات خود به عنوان بخشی از فرآیند یادگیری.
نتیجه گیری: اگرچه جنگ شرایطی چالش برانگیز برای نظام آموزشی ایجاد می کند، اما معلمان آگاه و
خالق می توانند از این شرایط برای ایجاد فرصت های تربیتی منحصر به فرد استفاده کنند.
استفاده از ظرفیت سوشال مدیا و آموزش سواد رسانه ای به همکاران و دانش آموزان جهت ارزیابی اخبار
واقعی از فیک و گمراه کننده. آموزش تاب آوری در شرایط بحرانی و مدیریت هیجان به همکاران، اولیا و دانش آموزان با بهرهگیری از
ظرفیت مشارکت های گروهی و فضای مجازی و قرار دادن مدرسه به عنوان پایگاه دریافت خدمات حمایتی در این حوزه.
تدارک برنامههای آموزشی مبتنی بر طراحی موقعیت های بحرانی و آموزش گروهی به همکاران و دانش آموزان جهت تصمیمسازی و مدیریت شرایط بحرانی. تدارک برنامه های آموزشی مبتنی بر شبیهسازی و نقشآفرینی در موقعیت های شبیه سازی شده مثل جنگ، زلزله و موارد مشابه.
آموزش تنظیم هیجان از طریق بازی های گروهی، تنفس آگاهانه، و جلسات تخلیه روانی در کلاس و
رسانی یا ابراز احساسات (مثلا تعریف نقش های کوچک ولی واقعی برای آنها در کمک سفیران
در مدرسه)
با عنایت به اهمیت خودمراقبتی و حیطه سلامت مانند سایر آموزش ها، سبک زندگی سالم و فعالیت فیزیکی و تغذیه سالم و بهداشت روان برای اولیا و معلمان در شرایط جنگ نباید فراموش شود.
• بهرهمندی از مشاوران خبره برای آموزش معلمان در زمینه روانشناسی بحران.
• برگزاری کالاس های «گفت وگو محور» درباره مسائل انسانی، جنگ و …
• تشکیل گروه های دانشآموزی برای مشارکت اجتماعی و رسانه ای سالم.
ایده و اقدام: راه اندازی «طرح پیامآوران امید» با محوریت مهارتآموزی در بحران
شرح اقدام: در این طرح، گروهی از دانش آموزان تحت عنوان «پیام آوران امید» آموزش میبینند که چگونه در موقعیت های بحرانی) مانند شرایط جنگ، زلزله، ناامنی اجتماعی یا حتی فشار روانی ناشی از فضای مجازی با زبان ساده و همسال محور، پیام های انگیزشی، اخلاقی و هویتساز را به دیگر دانش آموزان منتقل کنند. جزئیات اجرا:
۱. شناسایی و آموزش مقدماتی: با کمک مشاور و مربی پرورشی، چند دانش آموز داوطلب
از هر پایه انتخاب می شوند تا مهارتهایی همچون همدلی، گفت وگو، داستانپردازی و شنیدن فعال را
بیاموزند.
۲. طراحی محتوای کوتاه امیدبخش: دانش آموزان با استفاده از روایت های پایداری، آیات و احادیث
ساده، یا تجربه های شخصی مثبت، پیام هایی ۲–۳ دقیقه ای آماده می کنند.
۳. زمانبندی اجرا: این پیام ها می توانند در ابتدای صبحگاه، آغاز برخی کلاس ها، یا در فضای مجازی
مدرسه منتشر شود.
باید دانشآموزان را توجیه کنیم که بهترین پناهگاه برای شما آغوش خانوادهتان است. با حفظ آرامش
خودتان به خانواده فرصت و اطمینان بیشتری برای محافظت از خودتان می دهید. پیامهای حاوی انرژی
مثبت یا انیمیشنهای انرژی مثبت در گروه های کلاسی منتشر کنیم.
با توجه به شرایط غافلگیرانه جنگ، من به عنوان معلم وظیفه دارم که در گروه کلاسی، مطالب آموزشی و آگاهسازی، مشاوره و مطالب امیدبخش را در گروه ارائه دهم. در این ایام گروه را باز بگذارم تا دانشآموزان با همدیگر گفتگو کنند و با در اختیار گذاشتن خط ملی نماد 1570 خدمات مشاوره ای دریافت کنند و به همنوعان خود هم ارائه دهند.
بازیهای دفاعی را به آنها آموزش دهیم و هویت ملی دانش آموزان را برانگیزانیم.
مثل درست کردن کاردستی موشک با مواد بازیافتی (بطری، کاغذ، مقوا)، آتش زدن پرچم اسرائیل، کشیدن کاریکاتور
تماس و ارتباط معلم با دانش آموزان خود طبق شیوهنامه ای که الزام است در اختیار مدارس قرار گیرد در
قالب تماس فردبه فرد یا تشکیل یک کلاس مجازی ویژه به جهت باخبر شدن از وضعیت دانش آموزان و
ایجاد آرامش. معلم در وضعیت کنونی می تواند از این طریق در بهبود روحیه دانش آموزان کشور نقش
ایفا کند.
در عین حال که آموزش ها بیشتر در حیطه کتب درسی در شرایط کنونی جنگ است، این آموزش ها و
خودمراقبتی ها میتواند در حیطه سلامت نیز باشد. با توجه به اینکه بنده در حیطه سلامت و بهداشت با
دانش آموزان هستم و مربی بهداشت مدارس، سبک زندگی سالم شامل فعالیت فیزیکی، تغذیه سالم و بهداشت روان در زمان و شرایط جنگ هم نباید تعطیل شود چرا که بیماری های مزمن همیشه در کمین ما هستند.
ایده هایی برای مواجهه با کودکان دارای نیازهای ویژه:
۱. به عنوان مربی آموزشی کودکان معلول ذهنی زیر ۱۴ سال، در وهله اول تلاشم عدم وقفه در آموزشهای کلاسی کودکان بود، چراکه در این طیف از کودکان با نیازهای خاص، یادگیری با سرعت بسیار کم و به دشواری صورت می گیرد و وقفه باعث از یاد رفتن اکثر آموزش ها می شود. بنابراین با تشکیل یک گروه در پیامرسان، به صورت مستمر آموزشهای کلاسی را به صورت کلیپ، نوشتار و کاربرگ های مختلف ارائه کردم و از والدین خواستار همکاری شدم و بازخورد تمرینها را بررسی و راهکارهای مناسب برای یادگیری بهتر را در اختیار آن ها قرار دادم.
۲. به صورت مستمر با کودکان گفتگو می کردم و اگر امکان حضور در مرکز را داشتند، از آنها دعوت می کردم
یا گهگاهی به خانه کودکان مراجعه و بستههای آموزشی در اختیارشان قرار می دادم. در این میان، روانشناسی کودکان و نحوه مواجهه با شرایط کنونی و یادگیری خدمات خودیاری و خودمراقبتی در اولویت
آموزشهای من بود.
۳. به عنوان یک ایرانی و یک معلم و روانشناس دغدغه مند، برخورد والدین و مدیریت صحیح این موقعیت با کمترین آسیب روحی و روانی برایم مهم بود. لذا با عضویت و فعالیت در گروه داوطلبان تحت نظر بهزیستی و حضور در اورژانس اجتماعی، به والدین مشاوره حضوری و تلفنی ارائه میکردم.
۴. به عنوان مربی با تحصیلات ارشد روانشناسی، در این برهه حساس، آرام نگه داشتن فضای خانه کودکان را برای حفظ سلامت روان و یادگیری بهتر آن ها ضروری میدانستم. با تشکیل گروه های مجازی و ارائه تکنیک های روانشناسی مانند بازی درمانی و قصه درمانی، در جهت حفظ آرامش و امنیت کودکان تلاش کردم.
آگاهیبخشی معلم برای دانش آموزان، اولیا و دیگر اعضای جامعه:
کلیپ و پیام های آگاهیبخش به دانش آموزان در گروه کلاسی قرار می دادم تا باعث آرامش و قدرت فکری و درونی آن ها شود.
با والدینی که نیاز به آرامش و امید داشتند، تماس تلفنی می گرفتم تا اضطراب آنها را کاهش دهم.
با همسایگان آسیب پذیر مالقات می کردم و گفت وگوهای امیدبخش و غرورآفرین انجام میدادم.
با همکاری اولیا و همکاران بزرگوار، مبلغ ۱۳ میلیون تومان جمعآوری شد و گوسفندی را در مدرسه جهت
سلامتی و تعجیل در ظهور امام زمان (عج)، سلامتی رهبر عزیز و پیروزی جبهه اسالمی علیه صهیونیستها عقیقه کردیم.
آشنا کردن دانش آموزان در مورد جنگ با فیلم ها و انیمیشنها و بیان تاریخ کشور عزیزمان در حد درک و
فهم بچه ها و اینکه با استفاده از داستان می توان این درک را برای بچه ها به ارمغان آورد که اگر در مقابل ظلم ایستادگی نکنیم چه اتفاقی می افتد و ایستادگی امام حسین (ع) در مقابل ظلم را برای بچه ها مثال
بزنیم.
ایجاد حس وطن دوستی در دانشآموزان با کمک شاهنامهخوانی و زندگینامه شهدا و بیان وقایع عاشورا و توضیح جدال حق و باطل.
ایده هایی بر اساس نقشهای کلان معلم در شرایط جنگی یا بحرانی
۱. نقش تربیتی و روانی (معلم به مثابه سنگر آرامش)
مثال:
معلم با اجرای روزانه ۵ دقیقه تمرین تنفس یا مراقبه ساده، به دانش آموزان آرامش می دهد.
وعدههای خداوند در مورد نصرت مومنان را یادآور می شود.
۲. نقش آموزشی (معلم به مثابه مربی اندیشه ورز)
مثال:
در درس علوم، پروژه ساخت پوستر درباره منابع انرژی در بحران طراحی می شود.
۳. نقش فرهنگی-هویتی (معلم به مثابه راوی تمدن)
مثال:
دانش آموزان در کالس هنر، پرچم پیروزی و مقاومت خود را طراحی می کنند.
۴. نقش اجتماعی (معلم به مثابه پیونددهنده مدرسه و جامعه)
مثال:
با ابتکار معلم، دانش آموزان بسته های هدیه امید برای کودکان مناطق جنگ زده آماده می کنند.
۵. نقش رسانه ای (معلم به مثابه فعال جهاد تبیین)
مثال:
معلم با ضبط یک ویدئوی کوتاه از گفتوگو با دانش آموزان درباره «نقش دشمنان و امید در بحران»، در کانال مدرسه منتشر می کند.
معلمان و مدیران در وهله اول آرامش بخش دانش آموزان هستند و با ایجاد روحیه آرام می توانند با
روایتگری به تبیین ابعاد مختلف جنگ بپردازند و آموزش های الزم را هم ارائه دهند. معلمان و مدیران
بهعنوان الگوی عملی دانش آموزان با حفظ خونسردی و ارتقای آگاهی و باور خود می توانند باورها و
اعتقادات دینی و مذهبی دانش آموزان را ارتقا ببخشند.
ما معلمان و فرهنگیان با تمام وجود گوش به فرمان مقام معظم رهبری هستیم و از دانش آموزانی که با
اولیا به مدرسه رجوع می کنند با روی باز و با محبت و با احترام با اولیا و دانش آموزان رفتار کرده و در
خصوص فشارهای سخت روانی که بر اولیا و خانوادهها از مزدوران داخلی و خارجی به خانوادهها وارد
می شود، سعی در دادن آرامش و توکل به خدا و دعا را توصیه نموده و اگر اولیای نگران است سعی
می شود او را به آرامش دعوت نموده و یاد خدا را در هیچ لحظهای بهخصوص این ایام فراموش نکنند و در
طول این چند روز با این صحبت ها بعضی اولیا تشکر نموده و با امید به خدا و با آرامش به خانه
برگشتند.
استفاده از متون حماسی مناسب درک و فهم و عالیق دانش آموزان مثل شاهنامهخوانی برای انتقال
مفهوم میهندوستی و مبارزه با ظلم.
این مورد می تواند به صورت مسابقه در بین دانشآموزان انجام شود و فیلم حاصل از اجرا در گروههای شاد بارگذاری گردد. یا دانش آموزان روی پارچه صحنه یک رزم از شاهنامه را نقاشی کنند مثل پردههای نقالی و آن را به رقابت بگذارند.
تدوین و تبیین طرح تقویت روحیه خودباوری و عزت نفس دانش آموزان با الگوپذیری از سخنان گهربار
ائمه معصومین و امامان معصوم (ع) برای مبارزه با تنش ها و اثرات روانی و فکری جنگ نرم و سخت…
عنوان ایده: طرح درسی “تربیت در سایه حماسه” (جنگ، دشمنشناسی و مسئولیت پذیری اجتماعی) شرح ایده: طراحی یک واحد یادگیری میان رشته ای با مشارکت معلمان دروس مختلف مانند مطالعات
اجتماعی، ادبیات، تفکر و سبک زندگی، هنر و علوم، با هدف آموزش مفاهیم دشمنشناسی، پیامدهای
جنگ، وطن دوستی، همدلی و مهارتهای مدیریت بحران به دانشآموزان. فعالیتها میتواند شامل
گفتوگوهای کلاسی، تولید محتوا توسط دانشآموزان، آموزش کمکهای اولیه، بررسی آثار مرتبط و
اجرای پروژههای پژوهشی باشد. نقش مدیران مدارس: حمایت ساختاری از برنامه، اختصاص زمان مناسب، هماهنگی بیندروسی،
تشویق مشارکت خانواده ها و برگزاری نمایشگاههای دانشآموزی. فرصتها: تقویت هویت حماسی و مسئوالنه، پرورش تفکر انتقادی، کاهش اضطراب دانش آموزان
نسبت به اخبار بحران. چالشها: نیاز به توانمندسازی معلمان، انتخاب محتوا و شیوه اجرا متناسب با سن دانش آموزان، تأمین
منابع آموزشی مناسب
تلفیق هوشمندانه مفاهیم تربیتی با محتوای درسی در دروس مختلف (ادبیات، تاریخ، علوم اجتماعی،
حتی ریاضی یا علوم)
مفاهیم مربوط به: همدلی، حل مسئله، تاب آوری، نوعدوستی را به صورت غیرمستقیم و داستانمحور وارد کنید.
مثال:
در درس ادبیات، بررسی داستان هایی با مضمون ایستادگی و مقاومت.
در تاریخ، تحلیل از علل جنگ و دشمنی دشمنان و …
شرایط جنگ بهترین فرصت تربیتی است تا دانش آموزان را بیشتر با چهرههای شناخته شده جنگ و
شهدا و اقدامات آنها آشنا کنیم و ضمن برگزاری کلاس های معرفی شهدای شاخص، اقداماتی چون اسلحه شناسی و دفاع شخصی و… نیز در کارگاهها انجام شود.
ایده من این است که به همه معلمان همه دروس و همه پایهها این فرصت داده شود که بعد از شروع
سال تحصیلی و با مطرح کردن این سوال که در مورد تابستان خود صحبت کنید، موضوع جنگ را مطرح کرده و بعد از شنیدن همه حرفها و نظرات دانشآموزان در این خصوص و همچنین لابهلای صحبتهای
آنها در حد ممکن به تبیین در این خصوص و بهویژه به تقویت روحیه وطن پرستی پرداخته شود. و
همچنین بدون اشاره به اینکه این صحبتهای دانشآموزان به صورت دقیق مورد بررسی قرار می گیرد، از
لابهلای صحبتهای آنها، بهترین موضوعات و خاطرات که جنبههای اعتقادی، وطن پرستی و قدرشناسی
نسبت به رزمندگان در آنها برجسته و جنبه آگاهی و تبیین دارد در پایان انتخاب شده و به مدیریت یا
معاونت پرورشی اطلاع رسانی شود و با جمعآوری همه موضوعات و نفرات برتر در نهایت در مراسم یا
جشنواره خاص مورد تقدیر قرار گرفته و به اطلاع سایرین نیز رسانده شود.
مدیران و معلمان از طریق آموزش و پرورش متعهد شوند که با آگاهسازی به موقع و شناخت دشمن و
بیداری همیشگی بتوانند دانشآموزان و اولیا را به سمت بصیرت و بیداری هدایت کنند. نهادینه کردن
آرمانهای کشور از جمله وطن دوستی، رهبر، پرچم، دین به گونهای که دانش آموزان و اولیا آنها بدانند که
این امنیتی که در زندگی، کار و تحلیل و شغل دارند مرهون چه کسانی است، پس برای حفظ و صیانت
از آنها همیشه و همه جا کوشا باشند.
با توجه به شرایط کنونی ارتباطات و ایجاد تنوع ادیان در ایران و تفاوتی که در باورهای دینی مردم حتی
شیعیان وجود دارد، در ابتدا باید در هر ایرانی، عرق و هویت ملی و وطن پرستی را نهادینه کرد زیرا در
ایران جدای هر زبان، دین، اعتقادات، همه ما یک چیز مشترک به نام وطن داریم…
می توان با تولید فیلم های جذاب برای همه گروه های سنی (کودک، نوجوان) و پخش آن در مدارس با
ً توجه به اینکه کأآس هوشمند هستند به عنوان یک درس در هر پایه و روشنگریهای درس اکثرا دانشآموزان و تقویت روحیه وطن پرستی استفاده کرد و از اهمیت ارتباطات و فضای مجازی در این جنگ و حفظ اطلاعات کشور مطابق سن دانش آموزان روشنگریها را انجام داد. در اینجا باید انسانهایی مانند سرداران و دانشمندان فرهیخته مملکت چنان معرفی شوند که الگو و اسوهای برای همه دانش آموزان باشند. مدارس باید جایی برای آماده کردن نسل جوان برای آینده ایران باشد نه صرفا ریاضی و قرآن و یک سری شعار بی فایده…
به امید روزی که بتوان از مدارس به عنوان جایگاهی برای تربیت فرزند توانمند و هوشیار و وطن پرست
ایرانی تربیت کرد…
اقدام به معرفی شهیدان و دستاوردهای دانشمندان شهید و مسابقه مقاله نویسی راجع به این عزیزان.
عنوان: «کلاس درسِ پایداری» ایده: گنجاندن رویکرد تربیت سیاسی ، مقاومت و تحلیل اجتماعی در ساعات فوق برنامه
جزئیات:
برگزاری کارگاه های «روایت مقاومت» یا «قهرمانان شهید»
ایجاد بانک محتوای تصویری برای نمایش نقش دانشآموزان در کمک رسانی به جنگ ها در تاریخ
دعوت از چهره های الهام بخش برای گفت وگوی مدرسه ای مانند امدادگر، خبرنگار و..
فرصت تربیتی: تقویت بینش تاریخی و مسئولیت اجتماعی
طرح تربیتی–تجربی «یک روز در سرزمین ظلم»
هدف:
تجربه عملی ظلم ساختاری، دروغ رسانه ای و نابرابری، به نحوی که ذهن و دل دانش آموز درگیر
شود و راه مقاومت را با گوشت وپوست درک کند. سناریو اجرا:
مدرسه برای یک روز تبدیل می شود به نسخه شبیه سازی شده ای از «سرزمین ظلم»:
یک فضا مدیریت می شود که در آن، گروهی از دانش آموزان «مظلوم» و گروهی «ظالم» باشند.
مظلومین:
قوانین سخت گیرانه دارند
اجازه حرف زدن ندارند
نوبتشان در برنامه حذف میشود
اجازه پاسخ به پرسش کلاس را ندارند
کسی به نظراتشان توجه نمیکند
ظالم ها:
رفتار تبعیضآمیز نشان می دهند
تصمیمها را فقط آنها می گیرند
منابع (کاغذ، ابزار، خوراکی) در اختیارشان است
هر اعتراضی را به عنوان تهدید امنیتی تلقی می کنند
ناظر کل: معلم با لباس رسمی سازمانی (مثالً یونیفرم)
رسانه دروغ
خودش ظلم را مشروع جلوه می دهد
«مظلومها» را به داشتن «افکار خرابکارانه» متهم می کند
هر شکایت را سرکوب می کند و میگوید: «قاعده جهانی همینه!»
مدیران میتوانند:
سال تحصیلی جدید را به بستری جهت آمادگی ذهنی دانش آموزان از ثمرات انقلاب
اسلامی تبدیل کنند و با جلسات پرسش و پاسخ، نمایش فیلم از پیشرفت های علمی و نظامی کشور،
دعوت از نخبگان شهر و کشور و بهرهمندی از صحبت ایشان سطح آگاهی دانش آموزان را بالا ببرند.
می توانند درس دشمن شناسی را در صبحگاه مدارس جای دهند و با بررسی ابعاد آن روشنگری نمایند.
معلمان عزیز میتوانند:
ابتدای هر کلاس درسی را اختصاص دهند به معرفی قهرمانان ملی و دینی کشور و دشمنان اسلام را از صدر اسلام تا کنون به بچه های کالس معرفی نمایند. معلم می تواند با تعیین اهداف کلی و جزئی و میزان توانمندی بچههای مملکت اسلامی در جهت داشتن ایرانی امن و آباد، زمینه رشد فکری و انگیزشی ایشان را فراهم آورده و سال تحصیلی حماسی را رقم بزند. باید زندگینامه شهدا مورد بررسی دقیق قرار گیرد و دانش آموزان با نخبگان شهید، پاسداران شهید و دانشمندان شهید و زندگینامه ایشان آشنا شوند.
اجرای طرح «روایت مقاومت در کلاس درس» برای تربیت فعال دانشآموزان
شرح اقدام عملیاتی:
در این طرح، دانش آموزان با هدایت معلم، به گردآوری و بازگویی روایت هایی از ایثار، مقاومت و زندگی
در دوران جنگ ایران و عراق میپردازند. تمرکز اصلی طرح بر بهرهمندی از تجربیات جنگ برای تقویت
مفاهیم تربیتی مانند صبر، تعاون، مسئولیت پذیری و ایمان در میان نوجوانان است.
مراحل اجرا:
۱. در هر کلاس، یک گروه دانشآموزی تحت عنوان «روایت یاران مقاومت» تشکیل میشود.
۲. این گروه با راهنمایی معلم، روایت هایی از خانوادهها، کتابهای دفاع مقدس، یا منابع معتبر صوتی و
تصویری گردآوری می کند.
۳. هر هفته یا دو هفته یک بار، یکی از اعضای گروه، یک روایت کوتاه (۳ تا ۵ دقیقه ای) را با تمرکز بر
یک ارزش تربیتی مثلا امید یا استقامت برای همکلاسیها ارائه میدهد.
۴. معلم در پایان ارائه، با طرح یک سؤال یا فعالیت کوچک، مفهوم آن روایت را به زندگی روزمره دانشآموزان پیوند میزند.
ایجاد برنامه «دفتر خاطرات پایداری» در مدارس با مشارکت دانش آموزان
شرح اقدام:
در این طرح، هر دانش آموز یک دفترچه اختصاصی تحت عنوان دفتر خاطرات پایداری دریافت میکند که
در آن، به صورت هفتگی، احساسیترین یا آموزندهترین نکتهای که درباره ایثار، مقاومت یا تجربه زیسته
مردم در دوران جنگ) بر اساس شنیدهها، خواندهها یا فعالیتهای کلاسی دریافت کرده است، یادداشت میکند.
جزئیات اجرا:
در هفته دفاع مقدس یا در قالب درس های آمادگی دفاعی/مطالعات اجتماعی، معلم مقدمهای کوتاه درباره مفهوم «پایداری در برابر سختی ها» ارائه میدهد. سپس دانشآموزان به شکل فردی یا گروهی روایتهایی از خانواده، کتابخانه مدرسه یا برنامههای رسانه ای گردآوری کرده و برداشت شخصی خود را در دفترچه مینویسند. این فعالیت در پایان هر ماه با یک نشست کلاسی جمعبندی میشود تا دانش آموزان بتوانند با هم تبادل تجربه کنند. در پایان ترم یا سال تحصیلی، دانش آموزان میتوانند بهترین صفحه از دفتر خود را انتخاب کنند.
معرفی دانشمندان شهید هسته ای
معلم یا مدیر مدرسه هفته ای را به عنوان معرفی دانشمندان هستهای در مدارس تعیین کنند که با
برپایی نمایشگاه و پوسترها و تمثال شهدای هستهای و اجرای نمایش، دانش آموزان به روشهای سادهتر
با اهداف و دستاوردهای این دانشمندان آشنا شوند.
طرح «روایت مقاومت» – بهرهمندی از فرصتهای تربیتی جنگ
شرح ایده:
راهاندازی یک برنامه مدرسه ای با عنوان «روایت مقاومت» که در آن دانش آموزان با مطالعه و روایتگری
درباره زندگی شهدا، آزادگان و رزمندگان، ارزشهایی مانند ایثار، فداکاری، وطن دوستی و ایمان را فرا
می گیرند.
طرح «مدرسه در میدان» - مواجهه با چالش های تعلیم و تربیت در عصر فضای مجازی
آموزش فضای رسانه ای به زبان ساده و کاربردی برای دانشآموزان و خانوادهها، همراه با پروژههای
میدانی جهت تولید محتوای ارزشمدار توسط خود دانش آموزان.
معرفی کتابها و رمانهای مناسب این ایام مثل برخی کتابهای دفاع مقدس برای دانشآموزان توسط
مربیان پرورشی
تشکیل گروههای دانشآموزی مسئولیت اجتماعی در مدرسه مانند:
• گروه «یاران ایران» برای فعالیت های داوطلبانه دانشآموزان در این ایام
• گروه «روایت امید» برای تولید محتوای مثبت (ویدیو، پادکست، پوستر)
آموزش رسانه و افزایش حس وطن دوستی دو نیاز امروز
۱. آموزش رسانه چیست و چگونه آن را از کودکی به بچه ها آموزش بدهیم. به شرطی که حافظه محور نباشد و واقعا ًعملی آموزش داده شود.
۲. از راهی که می شود ارق وطنپرستی و ایجاد انگیزه را در مورد وطن بالا ببرید.
• آموزش روش های حفظ آرامش و دورماندن از خطر
• طراحی کتاب درخصوص شرایط جنگ و تدریس در مدارس
• آموزش نقش مفید در امدادرسانی و اطالع رسانی و کمک به سالمندان و…
معرفی شهدای هستهای جنگ اخیر و ارتباط دادن راه و روش دانشمندان با ساحت علمی و فناوری
معرفی سرداران امروز که به رشادتها و طراحی موشک ها در قالب طراحی انواع بازی ها.
استفاده از روش های نمایشی برای نشان دادن نحوه عملکرد در زمان جنگ.
عنوان ایده: «کلاس درس مقاومت نرم»
در برنامه صبحگاهی مدارس، بخشی با عنوان «روایت امروز» به دانشآموزان داده شود تا اخبار واقعی،
امیدبخش و درست را در مدرسه به اشتراک بگذارند. معلمان نیز با تحلیل اخلاقی و رسانهای همین
اخبار، به شکل غیرمستقیم به آموزش سواد رسانهای و تقویت تحلیل و بینش دانشآموزان بپردازند.
مدیر مدرسه می تواند هر هفته یک «پویش کلاسی» با شعارهای امیدآفرین برگزار کند.
طرح تربیتی–تجربی «یک روز در سرزمین ظلم»
هدف:
تجربه عملی ظلم ساختاری، دروغ رسانه ای و نابرابری، به نحوی که ذهن و دل دانش آموز درگیر
شود و راه مقاومت را با گوشت وپوست درک کند. سناریو اجرا:
مدرسه برای یک روز تبدیل می شود به نسخه شبیه سازی شده ای از «سرزمین ظلم»:
یک فضا مدیریت می شود که در آن، گروهی از دانش آموزان «مظلوم» و گروهی «ظالم» باشند.
مظلومین:
قوانین سخت گیرانه دارند
اجازه حرف زدن ندارند
نوبتشان در برنامه حذف میشود
اجازه پاسخ به پرسش کلاس را ندارند
کسی به نظراتشان توجه نمیکند
ظالم ها:
رفتار تبعیضآمیز نشان می دهند
تصمیمها را فقط آنها می گیرند
منابع (کاغذ، ابزار، خوراکی) در اختیارشان است
هر اعتراضی را به عنوان تهدید امنیتی تلقی می کنند
ناظر کل: معلم با لباس رسمی سازمانی (مثالً یونیفرم)
رسانه دروغ
خودش ظلم را مشروع جلوه می دهد
«مظلومها» را به داشتن «افکار خرابکارانه» متهم می کند
هر شکایت را سرکوب می کند و میگوید: «قاعده جهانی همینه!»
یکی از تاکیدات رهبر معظم انقالب، جهاد تبیین است. بنده تا جایی که مقدور بود، با توجه به تعطیلی
مدارس و عدم دسترسی حضوری به دانش آموزان، فعالیت خود را در بستر شاد و در گروههای درسی و
پرورشی افزایش دادم. از جمله:
ارسال پیامهای آموزشی و تربیتی در مواجهه با شرایط کنونی
آشنا کردن دانشآموزان با اقداماتی که در این مواقع باید انجام دهند
نمیدونم چرا بعضی از همکاران محترم با وجود اینکه من اسامی برخی رو تو بعضی از مقالات ویا کنار سایر صاحب نظر های این حوزه ،دیدم ،مطلبی رو برای تصحیح خطاهای من و یا ختم الکلام رو نمیخوان باما به اشتراک بزارن اینکه درحداساتید محترم نیستم کاملا قبول و درست هست ولی چاره ای نیست باید یاد گرفت وشما باید یاد بدید.
سلام جناب رحیمی بزرگوار
متوجه ناراحتیتون هستم
حتما دیدید منم خیلی سعی میکنم حضور داشته باشم اما خب …
انجمن معلم فرزند تازهای در بالین تمام معلمان فارسی زبانه که شاید هنوز خیلی بهش عادت نداریم و نمیشناسیمش…
کم کم همه عزیزان مثل ما فعال میشن ایشالا
من که به همهههه همکارام پیشنهاد میکنم اینجا رو
چون واقعا مثل یه سنگ صبور خیلی حرفهای هستش برام
حتی اگر هنوز خیلی بزرگ نشده باشه و دوستان کم لطف باشن ما معلما صبوری رو خوووب بلدیم
ما همه در کنار هم هست که قوی میشیم
از همه عزیزان مدیر که تا حدودی دستشون برای انجام بعصی از تصمیمات بازرهست خواهش میکنم که باوجود اینکه مطمئنم اینکارو خواهید کرد تمام تلاشتون رو برای عبور از این بحران که راحت هم نیست عنایت بفرمایید من هر کاری و تلاشی کردم چون احتمالا صلاحیت نداشتم مدیر نشدم باوجود اینکه میدیدم خرید xکه کلیدهزینه براشته کار اشتباهی هست وراه های دیگه ای هم که خیلی ارزون تر در بیاد و جود داره با وجود گفتن من باز اینکارو نمیکنند و همین روال رو داریم ولی چون نمیتونم بیتفاوت به کشورم باشم باز بیان میکنم .اینو باید قبول کرد که همه چیز را همگان دانند مدیری که مشورت نگیره به دانش آموزانش واموال و حتی سایر همکاران ضرر وارد میکنه
معلمان دور دوم ابتدایی و متوسطه اول درس علوم با مطالعه و مناسب سازی سطح علم فیزیک به
ترغیب و تشویق دانش آموزان بپردازند در زمینه علم انرژی هسته ای. با این ترغیب، نسل بعدی
دانشمندان و حامیانی تربیت می شوند
انسان موجودیست منعطف که قادر است خود را با شرایط و پیامدهای غیرقابلپیش بینی تطبیق داده و وفق دهد، اما به هر صورت نیازمند آموزش هاییست در جهت مدیریت بحران به صورتی منطقی و آگاهانه. چه بهتر که ما به عنوان معلمان گاهی به زنگ ورزش بچه اکتفا نکرده و حتما ایجاد محیط هایی با توجه به امکانات هر مدرسه، دانش آموزان را در فضاهایی شبیه سازی شده با شرایط بحرانی مثل زلزله، سیل، جنگ و قحطی آماده کنیم و اکتفا به زنگ زلزله و مطالب صرفا نوشتاری و غیر عملی نکنیم. همدلی و همیاری و همدردی و آموزش کمکهای اولیه به صورت عملی در واحدهای درسی گنجانده شود. ساعات بحث آزاد و آموزش از طریق فیلم در کلاس، شناخت نسبت به مدیریت بحران از طریق نمایش و بازی بسیار مؤثرتر از دروس تئوری در کلاس هستند
ایجاد یک بستر آموزشی در شاد برای صحبت کردن با دانش آموزان و کم کردن و به حد صفر رساندن
اضطراب ناشی از جنگ و آموزش مجازی و غنیمت شمردن این فرصت ها که جنگ چیست و راه های
مقابله با جنگ چیست و چرا باید از کشور دفاع کنیم و حتی در صورت جنگ هیچ وقت خاکمان را نباید
ترک کنیم و مقابل دشمن بایستیم.
عنوان ایده: (کلاس درس مقاومت نرم)
در برنامه صبحگاهی مدارس، بخشی با عنوان «روایت امروز» به دانش آموزان داده شود تا اخبار واقعی،
امیدبخش و درست را در مدرسه به اشتراک بگذارند. معلمان نیز با تحلیل اخلاقی و رسانه ای همین
اخبار، به شکل غیرمستقیم به آموزش سواد رسانه ای و تقویت تحلیل و بینش دانش آموزان بپردازند.
مدیر مدرسه می تواند هر هفته یک «پویش کلاسی» با شعارهای امیدآفرین برگزار کند.
با توجه به اینکه رشته تخصصی من جغرافیا است، در ایام جنگ در پیام رسان شاد ضمن حفظ روحیه دانش آموزان و شفاف سازی اهداف دشمن از منظر دانش جغرافیا، سعی کردم نقش و اهمیت ژئوپلیتیک
را با توجه به اتفاقات اخیر برای دانش آموزان تبیین کنم.
عوامل ملی اقتدار کشور ایران را با توجه به مفاهیم جمعیت، ساختار سیاسی کشور و قدرت نظامی شرح دادم که کاملا مرتبط با مطالب کتاب جغرافیای پایه یازدهم است.
پس از پایان جنگ، دانش آموزان از نقش مطالعه کتاب جغرافیا و روشنگری آن در اتفاقات اخیر بسیار راضی بودند.
قدرت تحلیلی دانش آموزان با توجه به پیوند جغرافیا و اتفاقات روز کشور بسیار تحسین برانگیز بود. ملی گرایی که ارکان اصلی قدرت ملی است، در اتفاقات اخیر به شدت پررنگ شد
آگاه سازی معلم برای همکاران دیگر:
سعی کردم از روزهای نخست تجاوز رژیم جعلی به وطن، نکات و
هشدارهای دستگاه های امنیتی را در بستر شاد با همکارانم در میان بگذارم. در کنار این موارد،
کلیپ های حماسی از موفقیت هایمان و شکست های دشمن را در گروه همکاران قرار میدادم. مدیر
مدرسه بسیاری از پیام های من را در گروه اطلاع رسانی مدرسه که دانش آموزان و والدینشان عضو بودند،
به اشتراک می گذاشت
استفاده از ظرفیت مدارس برای تقویت روحیه شادابی و نشاط؛ امید و انگیزه؛ تقویت مفاهیم همکاری و
همدلی و وطن دوستی در دانش آموزان و همچنین اولیای دانش آموزان
توصیه به بازی ها و فعالیت هایی مبتنی بر نقشه و جغرافیای ایران برای افزایش شناخت جغرافیایی،
آشنایی با نقاط مختلف ایران و افزایش روحیه میهن دوستی
اجرای پویش نقاشی در گروه شاد به نام «نقاش وطنم شو»:
دانش آموزان نقاشی های خود را با موضوعات مرتبط ارسال می کردند و معلم نقاشی ها را با ابزار هوش مصنوعی به تصاویر واقعی تبدیل و برایشان ارسال می کرد و به همراه نقاشی ها در کانال مدرسه قرار می داد.
اینکه درحداساتید محترم نیستم کاملا قبول و درست هست ولی چاره ای نیست باید یاد گرفت وشما باید یاد بدید.